Wat is sociaal werk?

Wat is sociaal werk?
Sociaal werk ondersteunt mensen bij het oplossen van problemen in hun dagelijkse leven, zodat zij (weer) deel uit kunnen maken van de maatschappij. Sociaal werk is een verzamelbegrip van verschillende dicsiplines en functies. Onder andere kinder- en jongerenwerk, schuldhulp, buurtwerk, ouderenadvies, sociaal raadsliedenwerk, maatschappelijke opvang, maatschappelijk werk, en peuterspeelzaalwerk en vluchtelingenwerk zijn hier onderdeel van.

Sociaal werkers en hun organisaties werken voor en met bewoners in buurten, wijken, dorpen en steden. Vanuit buurtteams, wijkteams; vanuit de sociaalwerkorganisaties. Vanuit het buurthuis of wijkcentrum. of vanuit de gemeente. Overigens: je vindt sociaal werkers ook in de zorg en ziekenhuizen, werken ze als bedrijfsmaatschappelijk werker in bedrijven, op scholen waar ze als jongerenwerker of schoolmaatschappelijk werker werken. In het leger, in de ontwikkelingshulp.  

Momenteel is er één richtinggevende definitie van sociaal werk; die van de Internationale Federatie van Sociaal Werkers, kortweg de IFSW:
‘Sociaal werk is een praktijkgericht beroep en een academische discipline die maatschappelijke verandering, sociale cohesie en de emancipatie en zelfstandigheid van mensen bevordert. Principes van sociale rechtvaardigheid, mensenrechten, collectieve verantwoordelijkheid en respect voor diversiteit staan centraal in het sociaal werk. Versterkt door theorieën van sociaal werk, sociale wetenschappen, geesteswetenschappen en relevante lokale kennis, stimuleert het sociaal werk mensen en instituties om uitdagingen in het leven aan te gaan en het welzijn van individu en samenleving te verbeteren’. Bron

Sociaal werk, vroeger bekend als welzijnswerk, maatschappelijk werk, maatschappelijke dienstverlening werkt in de buurten. Sociaal werkers werken in de buurten met en voor buurtbewoners: om de buurt leefbaarder, veiliger en leuker te maken; ook zijn ze er voor bewoners die hulp nodig hebben om mee te draaien in de snelle, veeleisende samenleving. Sociaal werkers werken veelal vanuit buurtteams, buurthuizen, of wijkcentra. Ze zijn de bruggenbouwers tussen 'de systeemwereld' en het persoonlijke leven. Daarom is sociaal werk een cruciaal beroep met net zoveel aspecten als de samenleving heeft.

Het hoort bij het menszijn om minderbedeelden te helpen. Geïnstitutionaliseerd kun je teruggaan naar 567 toen de Paus vond dat armen gevoed moesten worden. Armenzorg, weeshuizen en aalmoezen zijn ondertussen vertaald in ondersteuning van bewoners die vastlopen in het alledaagse bestaan: van schuldhulpverlening en voedselbanken, jeugdzorg en jongerenwerk tot de bijstand en toeslagen. 

'Sociaal werk' is een begrip dat sinds de decentralisaties in 2015 in Nederland meer in gebruik is geraakt. Het vervangt langzaam maar zeker de termen 'welzijn & maatschappelijke dienstverlening', al wordt het ook nog door elkaar gebruikt. Het is ontleend aan de internationaal gebruikte term ‘social work’.

Sociaal werk is de koepelterm vanuit de opleidingen, de branche sociaal werk en de Cao Sociaal Werk. Sociaal werkers werken in verschillende rollen: de samenleving is divers, en alle soorten bewoners kunne nu enemala op eigen wijze vastlopen. De verschillende functies vertonen inhoudelijk een grote verwantschap met elkaar. Rollen van sociaal werkers dat zijn buurtteamwerkers, ouderenadviseurs, jongerenwerkers, commmunitybuilders, maatschappelijk werkers... Wat ze delen is dat ze gratis, laagdrempelige (psycho)sociale steun geven en mensen helpen om (weer) verbonden te blijven met de veeleisende samenleving (bron: Podcast de Regisseur / Hans van Ewijk).

Sociaal werkers helpen bijvoorbeeld om Wmo- en WLZ-indicaties te regelen als bewoners ineens ziek worden; ze helpen bij inburgering, of houden wekelijks  vinger aan de pols bij mensen met psychische problemen door een uurtje langs te gaan om de administratie en formulieren bij te houden zodat de rekeningen betaald worden en er geen stress over schulden ontstaat (waakvlamfunctie + preventie); jongerenwerkers organiseren activiteiten, contacten en als nodig hulp voor jongeren; ouderenwerkers doen datzelfde maar dan voor ouderen. Sociaalwerkorganisaties zijn sparringspartner van gemeenten rond het sociaal domein en zorgen vaak dat het vrijwilligerswerk structureel en kwalitatief verantwoord georganiseerd worden, bijvoorbeeld via de vrijwilligerscentrales. Alle sociaal werkers helpen bewoners om weer aan te halen bij de samenleving of voorkomen afhaken. Sociaal werk werkt preventief: door buurtpreventie te faciliteren voorkomt sociaal werk onveiligheid, en bevordert buurtnetwerken. Eenzaamheid bestrijden en voorkomen is automatsich het gevolg van sociaal werk: of het nu is doordat het sociaal werk in samenwerking met de ANWB vrijwilligers werft en begeleid die lokaal vervoer verzorgen voor bewoners, of doordat JoinUs jongeren helpt uit de eenzaamheid te komen. 
  
Het sociaal werk als sociale basisvoorziening 'in de buurt' biedt onder meer:

  • Informatie en advies via websites, steunpunten en vindplaatsen zoals school, bibliotheek, gemeentehuis, buurthuis, wijkteams etc.
  • Laagdrempelige activiteiten en ontmoetingsplekken in de wijk (buiten en in buurt-/dorpshuis, buurtkamers) waar bewoners van jong tot oud sociale contacten opdoen en hun netwerk bouwen, invulling geven aan hun dagstructuur, hun talenten ontwikkelen en ervaringen delen. Een gemakkelijk benaderbare professional zorgt voor advies, ondersteuning en signalering van (dreigende) problemen.
  • Individuele psychosociale en materiële hulp en dienstverlening voor het oplossen van specifieke problemen, binnen én buiten het wijkteam.
  • Contact met bewoners op straat, en signaleren van problemen zoals alcohol, drugs, eenzaamheid, overlast, radicalisering.
  • Collectief aanbod via groepsactiviteiten voor het oplossen van specifieke problemen en netwerkvorming. Voorbeeld: video groepswerk
  • Activiteiten en voorlichting die een gezonder beweeg-, eet- en leefpatroon stimuleren positieve gezondheid). 
  • Aanbieden van training en oefening van vaardigheden: spreken, lezen, schrijven, omgaan met geld, opvoeden, digitale en sociale vaardigheden.
  • Werven, trainen, stimuleren, begeleiden van vrijwilligers en informele zorg.
  • Faciliteren en coachen van bewonersinitiatieven.
  • Mantelzorgondersteuning: advies, training, voorlichting, ontmoeting en respijtzorg.

Op grond van de dagelijkse praktijk signaleert het sociaal werk ook waar er gaten vallen in de sociale basis en waar misstanden zijn. Dat kaarten we aan bij de overheid en samenwerkingspartners, en we doen voorstellen voor aanpassingen in beleid en regelgeving.

Oplossen van problemen
Sociaal werkers ondersteunen mensen bij het oplossen van problemen in hun dagelijkse leven zodat zij weer deel uit kunnen maken van de maatschappij. Hiervoor geven zij advies over specifieke regelingen en procedures, maar begeleiden ze ook kwetsbare groepen bij dagbesteding, opvang, vrijetijdsbesteding of educatie. De sociaal werker ondersteunt en adviseert maar zet mensen ook in hun kracht om zelf in actie te komen. Sociaal werkers zijn professionals die eerst vragen wat de buurtbewoner, cliënt of buurt nodig heeft, en dan ondersteunen op basis van methodieken  die zij toepassen en doorontwikkelen. Ze werken veelal vanuit een sociaalwerkorganisatie. Die geeft vanuit een visie in een dorp, buurt, wijk de ondersteuning door het sociaal werk ism de bewoners, vrijwilligers, ervarinsgdeskundigen professionals, gemeente en andere maatschappelijke organisaties vorm.

Preventie
Sociaal werkers houden zich ook bezig met preventie om te voorkomen dat er problemen ontstaan. Dit betekent dat ze anticiperen op risicofactoren en handelen wanneer eerste signalen zich ontwikkelen. Sociaal werkers steunen mensen individueel door hun eigen vermogen aan te spreken, hun talenten te laten ontdekken en te ontwikkelen, contacten met het (sociale) netwerk te stimuleren, de kwaliteit van (sociale) netwerken te vergroten en mensen te motiveren zo mogelijk een stap vooruit te zetten. Inzet van sociaal werk draagt bij aan het voorkomen van zorg- en andere maatschappelijke kosten. MKBA's tonen aan dat 1 euro sociaal werk gemiddeld minstens 1,6 euro oplevert. 

Sterke sociale basis
Voor een samenleving waarin iedereen volwaardig mee kan doen, is het belang van een sterke sociale basis groot. Er zijn immers allerlei sociale problemen die meedoen in de weg staan. Sterk sociaal werk vraagt om deskundige sociaal werkers die midden in de samenleving staan. Sterke sociaalwerkorganisaties zijn nodig om samen met gemeenten en andere maatschappelijke organsiaties én de bewoners, een sluitend sociaal netwerk te bouwen. Rond ouderen, rond opgroeien en opvoeden, voor mensen met psychische kwetsbaarheid, voor een streek/buurt. Er zijn, het goede doen, samenwerking in buurt- en wijkteams; aan veiligheid, met politie, met onderwijs en scholen. 
In dit artikel geeft kennisinstituut Movisie een beeld van de sector in cijfers.

ContactLid worden