Nieuwsbericht

Sociaal werk in tijden van bed-bad-brood en de transformatie sociaal domein

24 april 2015 | 5 minuten lezen

Cornel Vader, directeur van het Leger des Heils, stelde in april 2015 dat de Haagse oplossing bed-bad-brood en de realiteit twee verschillende zaken zijn. Het Leger des Heils blijft overal in Nederland bed, bad en brood aanbieden, in opdracht van kleinere gemeenten aan ruim honderd mensen. Volgens het Leger des Heils heeft ieder mens recht heeft op een veilige plek. Ongeacht wie het is, welke afkomst hij of zij heeft of welke status men precies heeft. Het Legers de Heils is lid van Sociaal Werk Nederland (voorheen de MOgroep), en 'doet' sociaal werk. 

"Deze mensen zijn er nu, waren er altijd en over een maand zijn ze er ook nog", zegt Vader in Nieuwsuur. De realiteit is dat een deel van de uitgeprocedeerden kwetsbaar is, en niet terug kan naar het land van herkomst. Zie de reportage in Nieuwsuur.

Uitzetten en Rotterdam
Het kabinet vindt dat uitzetten wel kan. De Pauluskerk in Rotterdam krijgt ongewild een voorbeeldfunctie toegewezen door het kabinet: daar 'lukt het wel' om een deel van de uitgeprocedeerde bezoekers terug te laten keren. Maar ook daar is geen sprake van 'even iemand uitzetten'. Dat is het resultaat van een langdurig pad van zoeken en praten. 

Beroepsethiek
Lidorganisaties van Sociaal Werk Nederland voeren opdrachten uit van gemeenten en werken vanuit hun eigen beroepsethiek Sociaal werk.

'Structurele uitsluitingmechanismen en vernederende praktijken dienen actief bestreden te worden. Sociaal werk heeft hierin een belangrijke signaalfunctie.' Woorden van hoogleraren Regenmortel en Schaik, in hun artikel Sociaal werk moet anders in de nieuwe samenleving.' Het is aan de politiek om in Europees verband maatregelen te nemen om te voorkomen dat er teveel migranten binnenkomen. Maar als mensen hier zijn, is het een ander verhaal. het sociaal werk moet structurele uitsluiting benoemen.

Onethisch en wantrouwen
Moedwillig mensen uitsluiten van basale levensbehoeften als bed, bad, brood staat daar haaks op. Wijzen op 'eigen verantwoordlijkheid' en 'eigen kracht' is onethisch als dit misbruikt wordt om (groepen) mensen uit te sluiten of te verwaarlozen vanuit een bezuinigingsgedachte. (Frank Hindriks, sociale vraagstukken) Ook onethisch en onrechtvaardig is de houding van een wantrouwige overheid die uitgaat van de kwaadwillende burger. De Nationale Ombudsman wees daar in 2013 al op.

Mantra eigen kracht
Dat geldt ook voor de mantra 'eigen kracht' in verband met de transities en de participatiesamenleving. Als je als professional weet dat 'geen hulp bieden' geen optie is omdat mensen zonder die hulp verder afzakken, verkommeren of hun kinderen achterstand oplopen, moet je hulp verlenen en mag je mensen niet afwijzen onder het mom van 'op eigen kracht moeten doen'. Zie oa Nadja Jungmann, Platform31 over effectieve schuldhulpverlening. Soms móet hulp. En zijn de woorden 'eigen kracht' loze woorden. Dat geldt ook voor statushouders: geheel op eigen kracht inburgeren lukt nauwelijks, concludeerde Madelon Kloosterboer.

Haagse Kloof en onderstroom van verzet?
De kloof tussen Den Haag en de realiteit in buurten, wijken, dorpen en steden lijkt een onderstroom van verzet, zichtbaar in georganiseerde alternatieven te veroorzaken. Rechters weigeren in opdracht van het CJIB mensen te gijzelen in verband met openstaande boetes die niet betaald kùnnen worden. Zie de blog van Marijke Vos, voorzitter Sociaal Werk Nederland. De G4 wijzen het rijk op schenden armoedeondergrens en roepen op op z'n minst het bestaansminimum te handhaven. Sociaal raadslieden blijven wijzen op averechtse wetgeving rond toeslagen en wet werk en inkomen. En de digitale kloof.

Daar komt de recente vluchtelingenproblematiek bij. De druk op de krachtwijken, de kwetsbare buurten, neemt toe: er zijn nu alweer te weinig handen in de wijk. De denkfout: ondersteuning wordt projectmatig ingezet. Niet structureel. Denk: onderwijs, huisarts. Sociaal werk, ondersteuning kwetsbare wijken zou een basisvoorziening moeten zijn. 

Rendementsdenken: de dure denkfout
Door de te lage inkomens, te kleine stapelbaantjes wordt het voor 'de onderkant van de samenleving' steeds moeilijker om kinderen een fatsoenlijke basis voor opgroeien te bieden. Armoede tast denken aan en staat aan de basis van een enorme bak ellende in gezinnen, voor burgers. Van fysieke ongezondheid tot stress en psychosociale problematiek, huiselijk geweld enz.

De maatschappelijke kosten van schulden, huisuitzetting, maar ook ziekmelding, loonbeslag en administratieve lasten voor werkgevers zijn enorm.
Rendementsdenken is duur en schadelijk. Zie Rutger Bregman.
Misschien brengen transities, decentralisatie een omslag teweeg. Gemeenten moeten nu integraal werken, kosten en baten afwegen.

Ontworteling. De nachtmerrie veroorzaakt door flexwerk
Vanuit de VS schetst Robert Putnam een voorland dat we nu nog kunnen voorkomen voor Nederland: Het verdwijnen van de vaste baan met cao blijkt de bijl aan de wortel van het gezinsleven. En zonder gezinsleven, is slagen in een steeds ingewikkelder omgeving heel moeilijk. Aan de bovenkant wordt intensiever dan ooit ge-ouderd, door tiger moms en dads. Aan de onderkant zorgen tieners voor broertjes en zusjes aangezien moeder uit werken is of bij haar vriend. Aan de bovenkant zijn de scholen goed, wordt keihard gewerkt, meegedaan aan clubs; aan de onderkant moet je uitkijken voor bendes, zijn overal drugs, gaan de kinderen naar scholen waar treurige leraren het hebben opgegeven. Zie de bespreking in de Volkskrant van dit boek.

Het zoeken naar alternatieven voor schuldhulpverlening levert creatieve ideeën op zoals het Goede Gierenfonds. Sociaal Werk Nederland heeft Armoede & Schulden tot speerpunt gemaakt. Steeds serieuzer worden de onderzoeken en bewegingen naar een basisinkomen als alternatief voor de te lage en beklemmende bijstand. Deze alternatieven zijn nodig, omdat schuldhulpverlenen water naar zee dragen wordt. Het is voor mensen die langer werkloos zijn en in de bijstand zitten moeilijk aan de slag te komen: je inkomen komt voor een steeds groter deel uit toeslagen. Die moet je terugbetalen als je bijverdient. Ook wordt je bijstand gekort. Ingewikkeld en schuld-riskant. Eénvandaag maakte een reportage over de proef met basisinkomen.

Sociaal werkers blijven ondersteunen, verbinden, activeren. En schuldhulpverlenen. Ze ontwikkelen steeds nieuwe oplossingen in de buurt. Maar aan de bel trekken en wijzen op onzinnige regelgeving, onrechtvaardig wetgeving of onverantwoord bestuur moet ook. Ook als je ziet dat buurtbewoners ver over de scheef gaan. Zie de blog van Gon Mevis. Bestuurders dienen goed geïnformeerd te worden, opdat ze juist besturen. Sociaal werkers en hun organisatie zien veel. 

De vluchtelingenstroom zet Nederland voor het blok: is de welvaarststaat houdbaar als er in enkele jaren honderdduizend of meer statushouders bijkomen? Hun kansen op de arbeidsmarkt zijn slecht. De druk op sociale voorzieningen en de kwetsbare wijken neemt door hun komst sterk toe. Arbeid van lageropgeleidden wordt volgens econoom Harry Verbon vogelvrij. De kloof tussen arm en rijk groeit.

Lid wordenContact